Zdjęcie ilustracyjne.
Rodzice dziewięciorga dzieci mieszkających na osiedlu Kościelec w Chrzanowie zlecili specjalistyczne badania, które wykazały podwyższony poziom szkodliwych substancji w organizmach części najmłodszych. Wśród wykrytych związków znalazły się ołów, kadm i fenol. Rodziny obawiają się, że problem może mieć związek z działalnością pobliskich zakładów przemysłowych. Na razie nie ma jednak dowodów potwierdzających takie przypuszczenia.
Sprawa dotyczy przede wszystkim okolic ulicy Botanicznej na osiedlu Kościelec. W tej części Chrzanowa znajduje się kilka niewielkich bloków oraz kilkanaście budynków w zabudowie szeregowej. Mieszka tam wiele młodych rodzin, których dzieci uczęszczają do szkół i przedszkoli.
Dzielnica w ostatnich latach szybko się rozwijała. Przyciągała mieszkańców między innymi dobrym dostępem do placówek edukacyjnych, sklepów i szpitala. W pobliżu osiedla znajduje się jednak również strefa przemysłowa.
Działa tam między innymi producent żywności Dan Cake, który w ostatniej dekadzie rozbudował swój zakład. Sąsiaduje z nim firma EkoService, zajmująca się odpadami zaliczanymi do niebezpiecznych. Chodzi przede wszystkim o substancje ropopochodne pochodzące ze studzienek kanalizacyjnych i separatorów. Przedsiębiorstwo funkcjonuje w tej lokalizacji od 22 lat.
Rodzice zaniepokoili się stanem zdrowia dzieci
Jak relacjonują opiekunowie, od dłuższego czasu obserwowali u swoich dzieci między innymi częstsze problemy z odpornością oraz trudności z koncentracją. Dodatkowe obawy pojawiły się w związku z planami rozbudowy jednego z zakładów w sąsiedztwie osiedla.
Rodzice zdecydowali się więc na wykonanie szczegółowych badań. Przeprowadzono je przy wsparciu Fundacji na rzecz Dzieci „Miasteczko Śląskie”, w akredytowanych laboratoriach. Wyniki wykazały podwyższone stężenia kilku szkodliwych substancji. W przypadku ołowiu u niektórych dzieci odnotowano wartości sięgające 2,7 mikrograma na decylitr krwi.
Mieczysław Dumieński, prezes fundacji pomagającej rodzinom w organizacji badań, zwraca uwagę, że nie można wskazać bezpiecznego poziomu ołowiu, który nie wiązałby się z ryzykiem negatywnego oddziaływania na rozwijający się układ nerwowy dziecka.
W przekazanej rodzicom opinii wskazał również, że na obszarach niezagrożonych średnie stężenie tego metalu powinno mieścić się w przedziale od 0,8 do 1,3 µg/dl. W przypadku badanej grupy wartości były średnio o 0,5–0,8 µg/dl wyższe.
Ekspert zaznaczył, że same wyniki nie powinny być powodem do paniki, ale stanowią sygnał wymagający dokładniejszego sprawdzenia. Szczególnie istotne jest ustalenie, czy dzieci nie są przez dłuższy czas narażone na kontakt ze szkodliwymi substancjami.
Mieszkańcy chcą zatrzymania rozbudowy zakładu
Wyniki badań sprawiły, że rodzice zaczęli podejrzewać, iż źródłem problemu może być działalność przedsiębiorstwa znajdującego się w pobliżu ich domów. Nie przedstawiono jednak dotąd dowodów potwierdzających taki związek.
Mimo braku jednoznacznych ustaleń mieszkańcy przygotowali petycję, w której domagają się zablokowania planowanej inwestycji. Rozszerzenie działalności firmy wymaga uzyskania pozwolenia zintegrowanego od marszałka województwa. Wcześniej konieczna jest jednak decyzja środowiskowa wydawana przez burmistrza Chrzanowa.
Robert Maciaszek, włodarz miasta, uznał, że przed ewentualnym zwiększeniem skali działalności przedsiębiorstwa trzeba wydać nową decyzję. Znalazły się w niej dodatkowe wymagania dotyczące kontroli środowiska.
Jednym z nich jest monitorowanie wód podziemnych za pomocą specjalnych urządzeń pomiarowych, czyli piezometrów. Zakres i częstotliwość badań mają wynikać z dokumentacji hydrogeologicznej. Kolejny warunek dotyczy sprawdzenia jakości gruntu na terenie zakładu. Przedsiębiorstwo będzie musiało przygotować raport początkowy obejmujący badania gleby.
Firma odpiera zarzuty. Wskazuje na przemysłową przeszłość miasta
Do podejrzeń mieszkańców odniósł się prezes EkoService Mateusz Klag. Przedstawiciel przedsiębiorstwa wyjaśnia, że obecnie odpady są przywożone na teren zakładu, a następnie przewożone do oczyszczalni. Nie są tam składowane.
Planowana inwestycja miałaby zmienić sposób ich transportowania. Substancje byłyby przesyłane zamkniętym i szczelnym systemem podziemnym, co pozwoliłoby ograniczyć liczbę przewozów.
Prezes firmy stanowczo zaprzeczył, by przedsiębiorstwo zajmowało się ołowiem. Zwrócił jednocześnie uwagę na przemysłową historię Chrzanowa. Jak przekazał, firma otrzymywała wcześniej informacje, że kilkadziesiąt lat temu na terenach osiedla Kościelec oraz obrzeżach miasta mogły być wykorzystywane odpady pochodzące z dawnej kopalni rud cynku i ołowiu Trzebionka. Miały one służyć do wyrównywania terenu.
Również Dan Cake odrzuca podejrzenia o związek swojej działalności z wynikami badań dzieci. Przedstawiciele producenta podkreślają, że zakład funkcjonuje zgodnie z rygorystycznymi procedurami bezpieczeństwa i higieny, w tym systemem HACCP. Firma podlega regularnym kontrolom Sanepidu oraz audytom dotyczącym jakości i bezpieczeństwa produkowanej żywności.
Nie ma jeszcze badań gruntu pod osiedlem
Jednym z najważniejszych problemów pozostaje brak szczegółowych analiz gleby na obszarze, na którym powstały budynki mieszkalne. Zarówno przedstawiciele gminy, jak i powiatu przyznają, że nie dysponują wynikami takich badań.
To szczególnie niepokoi rodziców, ponieważ dzieci spędzają dużo czasu na podwórkach, a część rodzin korzysta również z przydomowych ogródków. Dodatkowe pytania budzi historia samego terenu. Przed powstaniem osiedla, około dwóch dekad temu, był on podmokły i wymagał osuszenia oraz odpowiedniego przygotowania pod zabudowę.
Radio Kraków zwróciło się do dewelopera, który realizował inwestycję, z pytaniem o sposób utwardzenia gruntu. W chwili publikacji materiału odpowiedź nie była jeszcze znana.
Burmistrz Chrzanowa zlecił także wyjaśnienie sprawy między innymi inspekcji sanitarnej. Podkreśla, że na obecnym etapie nie można przesądzić, skąd w organizmach dzieci wzięły się podwyższone poziomy ołowiu, kadmu i fenolu.
Badanie wody nie wykazało ołowiu
Sanepid przeprowadził już pierwsze analizy wody pitnej pobranej pod koniec września z kranów mieszkańców osiedla. Nie stwierdzono w niej obecności ołowiu. Badania zostały jednak powtórzone w szerszym zakresie, a ich wyniki są oczekiwane.
Przedstawiciele inspekcji sanitarnej zapewniają również, że zakłady sąsiadujące z osiedlem pozostają pod stałym nadzorem. Dotychczasowe kontrole nie wykazały nieprawidłowości.
Rodziny nie uważają jednak sprawy za wyjaśnioną. Podkreślają, że choć pierwsze badania nie wskazały na wodę pitną jako źródło ołowiu, nadal nie wiadomo, w jaki sposób dzieci mogły mieć kontakt z kadmem i fenolem. Mieszkańcy oczekują więc kompleksowych analiz, które pozwolą ustalić przyczynę niepokojących wyników.