reklama

Wigilijna noc na Podhalu pełna była symboli i zakazów. Łańcuch pod stołem i moneta w wodzie miały znaczenie

Fot. Depositphotos

Na Podhalu Wigilia od pokoleń uchodziła za dzień szczególny, nasycony znaczeniami, obrzędami i ścisłymi zasadami. Każda czynność miała swój cel, a dom, domownicy i zwierzęta tworzyli jedną, nierozerwalną całość. Dawne zwyczaje góralskiej Wigilii przybliża Anna Nędza-Kubiniec, gospodyni Domu Regionalnego „Tradycja” w Chochołowie.

Poranek pod znakiem rytuałów

Wigilijny dzień rozpoczynał się bardzo wcześnie i od samego rana rządził się wyjątkowymi regułami.

– To był dzień pełen nakazów i zakazów, zupełnie inny niż wszystkie pozostałe – wspomina Anna Nędza-Kubiniec.

Po przebudzeniu domownicy obmywali twarze w misce z wodą, do której wrzucano monetę.

– Nie chodziło o bogactwo, ale o zdrowie, dobry wzrok i siłę, taką trwałą jak metal pieniądza – tłumaczy góralka.

Każdy w rodzinie miał przypisane zadania. Mężczyźni wyruszali po drzewko, najlepiej „pożyczone” od sąsiada – taka symboliczna kradzież miała przynosić pomyślność. Kobiety od świtu przygotowywały potrawy, a dzieci i młode dziewczęta zajmowały się ozdabianiem choinki.

Dom i obejście gotowe na święta

Przygotowania do Wigilii nie ograniczały się do kuchni. Trzeba było zgromadzić zapas drewna, przynieść wodę z potoka i odpowiednio zadbać o zwierzęta, by niczego im nie zabrakło w świąteczne dni.

Kiedy wszystko było gotowe, gazda wchodził do izby w sposób symboliczny, niczym gość.

– Pukał do drzwi, wnosił snopek owsa i sianko, składając życzenia – opowiada Anna Nędza-Kubiniec. To był moment rozpoczęcia właściwej Wigilii.

Stół pełen znaków i wróżb

Również przygotowanie stołu miało ogromne znaczenie. Liczba łyżek musiała odpowiadać liczbie domowników – brak którejkolwiek uznawano za zły omen. Pod obrus trafiało siano oraz moneta.

– Kto na nią trafił, temu miało się szczęścić – mówi góralka.

Pod stołem układano żelazny łańcuch, na którym domownicy opierali nogi. Miał on zapewniać zdrowie, ale przede wszystkim symbolizował jedność rodziny.

– Chodziło o to, żeby rodzina trzymała się razem jak ogniwa w łańcuchu – wyjaśnia.

Opłatek, miód i pamięć o tych, którzy odeszli

Dzielenie się opłatkiem różniło się od dzisiejszych zwyczajów. Obowiązkowo maczano go w miodzie, będącym znakiem dobrobytu i słodyczy życia. Przy stole zawsze zostawiano wolne miejsce – jednak nie z myślą o niespodziewanym gościu.

– Dawniej to krzesło było dla duszy kogoś bliskiego, kto już odszedł – tłumaczy Anna Nędza-Kubiniec. Pamięć o zmarłych była ważnym elementem wigilijnego wieczoru.

Zwierzęta także brały udział w Wigilii

Po kolacji resztki potraw oraz kolorowe opłatki zanoszono do obory.

– Wierzono, że zwierzęta też powinny świętować – mówi góralka.

Otaczano je szczególnym szacunkiem, bo tej nocy przypisywano im niezwykłe zdolności.

– Mówiono, że o północy potrafią przemówić ludzkim głosem – dodaje.

Wróżby i tajemnica nocy wigilijnej

Wigilia była również czasem wróżenia, zwłaszcza dla młodych dziewcząt. Nasłuchiwano szczekania psów, liczono pestki śliwek, zaglądano w płoty – wszystko po to, by dowiedzieć się czegoś o przyszłym mężu.

Znaczenie miały nawet płomień i dym świecy.

– Kierunek dymu mógł zapowiadać szczęście albo nieszczęście. Tych wierzeń było naprawdę wiele – podkreśla Anna Nędza-Kubiniec.

Zakończenie dnia – pasterka

Po wieczerzy rodzina szykowała się na pasterkę, kończąc dzień przepełniony symbolami i znaczeniami. Wigilia na Podhalu nie była jedynie wstępem do świąt, lecz wyjątkowym czasem wspólnoty, pamięci i wiary w niezwykłą moc tej jednej, magicznej nocy.

gazetakrakowska.pl

Dwie mieszkanki Lublina podejrzane o sutenerstwo. Miały czerpać z tego stałe dochody

Filharmonia Łódzka będzie miała nowego dyrektora. Ogłoszono konkurs na to stanowisko

Wrocławski mechanik ugryzł policjanta podczas interwencji. Prokuratura bada również zachowanie funkcjonariuszy

Niemal 100 skradzionych pierścionków odzyskanych w Piasecznie. Zatrzymano małżeństwo

Kraków szykuje duże zmiany w Strefie Czystego Transportu. Mniejszy obszar i zamrożenie opłat

Pijany 37-latek zaatakował kuzyna podczas awantury w Zabrzu. Miesiąc wcześniej opuścił więzienie

Lodowe dzieła ponownie pojawią się na poznańskim rynku. Przed nami 20. edycja festiwalu

Awaria sieci ciepłowniczej w Gdyni. Wiadomo, kiedy ogrzewanie wróci do mieszkań

Tragedia podczas domowej kłótni w Łodzi. 42-latka podejrzana o zabójstwo męża

Wojskowy Honker dachował na Dolnym Śląsku? Nie, zdarzenie miało miejsce na Podkarpaciu. 22-letni żołnierz za kierownicą

16-letni obywatel Rosji zatrzymany w warszawskiej szkole. Groził uczniom i nauczycielom

Hotel czy ośrodek sportowy? Spór o inwestycję nad Wisłą w Krakowie

Tragiczny wypadek w Bolesławcu. 28-latek prowadził pod wpływem alkoholu i narkotyków

ABW zatrzymała trzech nastolatków. Śledczy badają plany ataku na budynek mieszkalny

Międzynarodowa grupa przestępcza rozpracowana na Śląsku. Kolejne cztery osoby zatrzymane

Sadownicy z Lubelszczyzny nadal czekają na rekompensaty. Przymrozki zniszczyły tysiące hektarów upraw

Cyberatak na Autopay. Dane klientów mogły trafić w niepowołane ręce

Leśne znaleziska mogą być cenną pamiątką. Nie każde poroże wolno jednak zabrać do domu

Tragiczne odkrycie nad Jeziorem Lednickim. Nie żyje 41-letni mężczyzna

Niecodzienne odkrycie w Mikołowie. W studzience wodomierzowej znaleziono 19 padalców