Wraz z nadejściem wiosny powraca temat, który co roku budzi niepokój – coraz większa liczba kleszczy. Te niepozorne pajęczaki mogą przenosić poważne choroby zagrażające zdrowiu zarówno ludzi, jak i zwierząt. Jeszcze do niedawna kojarzone głównie z lasami, dziś występują praktycznie wszędzie – w parkach, ogrodach, a nawet na miejskich trawnikach. Jak się przed nimi chronić i na jakie objawy zwrócić uwagę?
Kleszcze preferują wilgotne i zacienione miejsca. Najczęściej występują w wysokiej trawie, krzakach, na skraju lasu oraz w pobliżu wód. Wbrew popularnym opiniom, nie spadają z drzew – bytują raczej nisko, do wysokości bioder, skąd łatwo mogą przemieścić się na skórę lub ubranie. Ich aktywność zaczyna się już wczesną wiosną i trwa aż do późnej jesieni. Najwięcej przypadków ukąszeń notuje się na przełomie maja i czerwca oraz września i października, choć coraz częściej obserwuje się je także zimą – zwłaszcza w miastach, gdzie panują łagodniejsze warunki.
Groźne choroby przenoszone przez kleszcze
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)
To niebezpieczna infekcja wirusowa, do której zakażenia może dojść już w momencie ukąszenia. W przeciwieństwie do boreliozy, wirus znajduje się w ślinie kleszcza, więc przenosi się błyskawicznie. Nie istnieje skuteczne leczenie przeciwwirusowe – stosuje się tylko leczenie objawowe. Choroba może mieć dwuetapowy przebieg: początkowo przypomina grypę, ale w drugiej fazie może dojść do poważnych zaburzeń neurologicznych, takich jak sztywność karku, drgawki, a nawet problemy z oddychaniem. Najcięższe przypadki dotyczą zwykle seniorów i mężczyzn, ale zagrożenie dotyczy wszystkich.
Borelioza (choroba z Lyme)
To bakteryjna infekcja, która często długo pozostaje nierozpoznana. Jej objawy bywają mylące i mogą wskazywać na różne choroby – od dermatologicznych po neurologiczne. Charakterystycznym sygnałem jest rumień wędrujący – rozszerzające się zaczerwienienie wokół miejsca ukąszenia, które pojawia się tylko u części zakażonych. Inne symptomy to gorączka, bóle mięśni i stawów, zmęczenie, problemy z koncentracją. Nieleczona borelioza może prowadzić do poważnych powikłań – uszkodzeń stawów, serca i układu nerwowego.
Babeszjoza
Choć częściej diagnozowana u psów, coraz więcej przypadków notuje się również u ludzi. Wywołują ją pasożyty atakujące czerwone krwinki, co skutkuje objawami podobnymi do malarii – gorączką, dreszczami, bólem mięśni i powiększeniem śledziony. U osób z obniżoną odpornością może dojść do poważnych powikłań, w tym niewydolności narządów. Leczenie wymaga specjalistycznych leków i często hospitalizacji.
Jak skutecznie się chronić?
1. Ubiór:
Zakładaj długie spodnie, zabudowane buty, koszule z długim rękawem i nakrycia głowy. To ogranicza powierzchnię skóry, na którą kleszcz może się dostać.
2. Jasne kolory ubrań:
Na jasnym tle łatwiej zauważyć wędrującego kleszcza, zanim zdąży się wkłuć.
3. Repelenty:
Stosuj środki odstraszające kleszcze – zarówno na skórę, jak i odzież.
4. Unikaj ryzyka:
Omijaj gęste zarośla i wysokie trawy. Poruszaj się po wydeptanych ścieżkach i unikaj siadania bezpośrednio na ziemi.
5. Kontrola po powrocie:
Po powrocie do domu dokładnie obejrzyj ciało i ubrania – zwłaszcza miejsca, gdzie skóra jest cienka i ciepła, np. zgięcia kolan, pachwiny, brzuch. U dzieci sprawdzaj także głowę i okolice szyi.
Co robić, jeśli znajdziesz kleszcza?
Jeśli zauważysz kleszcza wbitego w skórę, usuń go jak najszybciej – najlepiej pęsetą lub specjalnym narzędziem, chwytając przy samej skórze i wyciągając zdecydowanym ruchem. Nie należy smarować go tłuszczem czy alkoholem. Im krócej kleszcz żeruje, tym mniejsze ryzyko zakażenia.
Czy warto badać kleszcza?
Niektóre laboratoria oferują badanie usuniętych kleszczy pod kątem obecności niebezpiecznych patogenów. Dodatni wynik nie oznacza jeszcze, że doszło do zakażenia, ale może pomóc lekarzowi w podjęciu decyzji o ewentualnym leczeniu profilaktycznym.
niezalezna.pl