Nowy rok szkolny przyniesie uczniom i nauczycielom sporo zmian. Od września 2026 roku rozpocznie się kolejny etap reformy edukacji, która stopniowo obejmie kolejne roczniki. W klasach I i IV szkoły podstawowej pojawią się nowe podstawy programowe, uczniowie klas IV–VI będą mieli przyrodę zamiast części dotychczasowych przedmiotów, a szkoły przygotują się do tygodni projektowych. Zmodyfikowane zostaną również zasady korzystania z telefonów, edukacja zdrowotna oraz organizacja części zajęć.
Telefony pod kontrolą. Mogą trafić do specjalnego depozytu
Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian będzie ograniczenie korzystania ze smartfonów i innych urządzeń elektronicznych w szkołach podstawowych.
Nowe przepisy przewidują zakaz używania telefonów przez uczniów na terenie szkoły oraz podczas zajęć organizowanych poza jej siedzibą. Nie będzie to jednak zakaz bez wyjątków.
Z urządzenia będzie można skorzystać m.in. za zgodą nauczyciela, jeśli telefon jest potrzebny do realizacji programu nauczania, sprawdzenia wiedzy lub pilnego kontaktu z rodzicem. Wyjątki będą dotyczyć także uczniów, którzy ze względu na stan zdrowia, niepełnosprawność lub szczególne potrzeby wymagają korzystania z urządzenia. Telefon będzie można wykorzystać również w przypadku zagrożenia życia, zdrowia albo mienia.
Szkoły otrzymają możliwość stworzenia miejsc, w których uczniowie będą przechowywali swoje telefony. Jeżeli placówka zdecyduje się na taki system, uczniowie będą musieli oddawać urządzenia do depozytu. Szczegółowe zasady korzystania z telefonów mają być ustalane z udziałem uczniów, rodziców i nauczycieli.
Inaczej będzie w szkołach ponadpodstawowych. Tam ewentualny zakaz lub ograniczenia korzystania z telefonów będzie mógł zostać zapisany w statucie szkoły.
Przedszkolaki spędzą mniej czasu przed ekranami
Zmiany obejmą także najmłodszych. Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego większy nacisk kładzie na aktywność fizyczną, zabawę na świeżym powietrzu oraz rozwój kompetencji społecznych i manualnych.
Jednocześnie zakłada ograniczenie kontaktu dzieci z ekranami. Celem jest nie tyle odcięcie najmłodszych od technologii, ile nauczenie ich bardziej świadomego i odpowiedzialnego korzystania z cyfrowego świata.
Reforma „Kompas Jutra” rusza w klasach I i IV
Od 1 września rozpocznie się kolejny etap wdrażania reformy programowej określanej jako „Kompas Jutra”. Na początku nowe podstawy programowe obejmą uczniów klas I i IV szkoły podstawowej. W kolejnych latach zmiany będą rozszerzane na następne roczniki.
Nowy model nauczania ma kłaść większy nacisk na praktyczne wykorzystywanie wiedzy. Uczniowie mają nie tylko przyswajać informacje, ale również samodzielnie działać, eksperymentować i pracować nad projektami.
Jedną z nowości będą doświadczenia edukacyjne. Każdy uczeń ma w ciągu roku szkolnego zrealizować co najmniej jedno takie doświadczenie. Może je wybrać samodzielnie albo zrobić to wspólnie z nauczycielem. W praktyce może chodzić choćby o obserwowanie przyrody podczas zajęć w parku.
– Przede wszystkim nastawiamy się na to, aby polska szkoła – obok przekazywania wiedzy, z czym radzi sobie całkiem dobrze – kształtowała także kompetencje osobiste, społeczne oraz poczucie sprawczości uczniów – mówiła wcześniej wiceszefowa MEN Katarzyna Lubnauer.
Przyroda wraca do klas IV–VI. Technika zmienia nazwę i formułę
W klasach IV–VI pojawi się przyroda w wymiarze trzech godzin tygodniowo. Przedmiot będzie łączył elementy biologii, geografii, fizyki i chemii. Zajęcia mają być prowadzone w blokach liczących co najmniej dwie godziny.
Zmieni się również technika. Zostaną ją zastąpią zajęcia praktyczno-techniczne. W klasach IV–VI przewidziano dwie godziny tygodniowo, także w dwugodzinnych blokach.
Ich głównym zadaniem będzie rozwijanie praktycznych umiejętności oraz uczenie podstawowych czynności przydatnych w codziennym życiu.
Więcej czasu na naukę otrzymają także najmłodsi uczniowie. W edukacji wczesnoszkolnej tygodniowy wymiar zajęć wzrośnie z 20 do 21 godzin.
Zwiększy się również liczba godzin pozostających do dyspozycji dyrektorów. W klasach IV–VIII będzie ich sześć zamiast dotychczasowych czterech.
Tydzień projektowy zamiast nauki wyłącznie z podręcznika
W klasach IV–VIII pojawi się także tydzień projektowy. Uczniowie będą mogli podczas niego łączyć wiedzę z różnych przedmiotów i wykorzystywać ją przy realizacji wspólnych projektów.
Taka forma pracy ma rozwijać umiejętność współpracy, planowania, rozwiązywania problemów oraz kompetencje liderskie.
Reforma zakłada również wprowadzenie modułów przekrojowych. Ich tematyka obejmie m.in. klimat, finanse, bezpieczeństwo, kulturę oraz edukację medialną. Nie będą to oddzielne przedmioty – treści mają być włączane do różnych lekcji.
Edukacja zdrowotna z nowym modułem
Zmiany obejmą również edukację zdrowotną. Nowa podstawa programowa będzie dotyczyć szkół podstawowych oraz wybranych etapów nauki w liceach i technikach.
Program ma obejmować m.in. zdrowie fizyczne i psychiczne, bezpieczeństwo oraz funkcjonowanie społeczne.
Wprowadzony zostanie również moduł „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”. Udział w nim pozostanie dobrowolny.
W przypadku ucznia niepełnoletniego rodzic lub prawny opiekun będzie mógł pisemnie zrezygnować z udziału dziecka w module. Uczeń pełnoletni będzie mógł zrobić to sam. Zajęcia nie będą podlegały ocenianiu.
Zmiany na szkolnych stołówkach
Nowe regulacje dotkną również żywienia w szkołach. Placówki, które zapewniają co najmniej trzy posiłki dziennie, będą musiały przynajmniej raz w tygodniu podać na obiad danie przygotowane na bazie nasion roślin strączkowych, bez produktów pochodzenia zwierzęcego.
Przepisy pozwolą również na zastępowanie mleka napojami roślinnymi oraz stosowanie roślinnych zamienników produktów mlecznych.
Uczniowie z Ukrainy bez części dotychczasowych przywilejów
Od 1 września przestaną obowiązywać dodatkowe rozwiązania dotyczące kształcenia uczniów z Ukrainy, które wprowadzono na podstawie specustawy pomocowej.
Oznacza to m.in. odejście od części szczególnych zasad dotyczących dodatkowej nauki języka polskiego oraz preferencyjnych warunków ukończenia szkoły podstawowej.
Uczniowie z Ukrainy będą w większym zakresie podlegać ogólnym zasadom obowiązującym w polskim systemie edukacji.
Nowe zawody w szkołach branżowych
Zmiany czekają także szkolnictwo branżowe. Do klasyfikacji zawodów trafią nowe specjalności związane m.in. z mechaniką precyzyjną, ogrodnictwem oraz sektorem teleinformatycznym.
Oferta ma odpowiadać na potrzeby rozwijających się gałęzi gospodarki, w tym branż związanych z nowoczesnymi technologiami i cyberbezpieczeństwem.
Jednocześnie część obecnych zawodów zostanie wykreślona z klasyfikacji. W niektórych przypadkach przewidziano jednak okresy przejściowe, dzięki którym kształcenie będzie mogło być uruchamiane jeszcze w roku szkolnym 2026/2027.
Szkoła ma pomóc wybrać przyszły zawód
Reforma obejmie również doradztwo zawodowe. Szkoły mają szerzej wykorzystywać narzędzia cyfrowe, takie jak platformy edukacyjne, bazy zawodów, testy predyspozycji czy prognozy dotyczące rynku pracy.
W programach pojawią się również tzw. kompetencje przyszłości, w tym umiejętności cyfrowe.
Szkoły mają mocniej współpracować z pracodawcami, a rodzice mają odgrywać większą rolę w planowaniu przyszłości zawodowej swoich dzieci.
Uczniowie będą mogli założyć własną spółdzielnię
Jedną z nowych możliwości będzie tworzenie w szkołach spółdzielni uczniowskich.
Takie zrzeszenie ma mieć przede wszystkim charakter edukacyjny i wychowawczy. Uczniowie będą mogli prowadzić na rzecz szkoły i swojej społeczności m.in. działalność usługową, handlową, wytwórczą, społeczną, kulturalną, promocyjną czy edukacyjną.
Spółdzielnię będzie mogło utworzyć minimum pięciu uczniów, którzy ukończyli 13 lat. Każdy członek będzie wnosił wpisowe.
Nie wszystkie zapowiadane zmiany wejdą w życie już teraz
Nie wszystkie elementy reformy są jednak przesądzone. Część propozycji dotyczących m.in. oceniania, prac domowych, egzaminów klasyfikacyjnych czy oceny zachowania wciąż znajduje się na etapie projektów.
Planowane są również zmiany dotyczące prac domowych. W klasach IV–VIII nauczyciel miałby je sprawdzać i przekazywać uczniowi informację zwrotną, a systematyczność wykonywania zadań mogłaby być uwzględniana przy wystawianiu rocznej oceny klasyfikacyjnej.
Projektowane przepisy zakładają także, że egzaminy i sprawdziany będą przeprowadzane stacjonarnie.
W planach jest ponadto centralny e-dziennik. Pilotaż systemu ma rozpocząć się w roku szkolnym 2026/2027, natomiast pełne udostępnienie rozwiązania przewidziano na kolejny rok.
To dopiero początek dużej reformy
Zmiany wprowadzane od września 2026 roku są dopiero pierwszym etapem przebudowy polskiej edukacji. Nowa podstawa programowa będzie wdrażana stopniowo, począwszy od klas I i IV szkoły podstawowej.
Kolejny ważny etap nastąpi we wrześniu 2027 roku, kiedy nowe podstawy programowe mają objąć klasy I szkół ponadpodstawowych.
Zgodnie z obecnym harmonogramem pierwsze egzaminy przeprowadzone według nowych zasad mają odbyć się w 2031 roku. Rok później nowa formuła ma objąć również egzaminy w technikach.
dziennikwschodni.pl